Coalitieakkoord ‘Aan de slag’: miljarden naar defensie, burgers betalen de rekening

Het nieuwe coalitieakkoord ‘Aan de slag’ van D66, VVD en CDA laat weinig aan de verbeelding over. Het kabinet kiest onomwonden voor veiligheid, defensie en begrotingsdiscipline — en legt de rekening neer bij burgers via hogere zorgkosten, lagere uitkeringen en een verdere verhoging van de pensioenleeftijd.

Het akkoord is het fundament onder een minderheidskabinet, wat betekent dat vrijwel elk voorstel langs de oppositie moet. Toch is de toon resoluut: dit kabinet wil doorpakken, ook als dat pijn doet.

Defensie krijgt miljarden, sociale zekerheid levert in

De grootste winnaar van het akkoord is defensie. Het kabinet trekt 19 miljard euro extra uit voor de krijgsmacht, inlichtingendiensten en nationale veiligheid. Nederland moet militair weer serieus meetellen binnen NAVO-verband.

Die investering wordt gepresenteerd als noodzakelijk in een instabiele wereld, maar wordt betaald door stevige bezuinigingen elders. Met name zorg en sociale zekerheid moeten inleveren om de defensierekening sluitend te krijgen.

Zorg wordt duurder, pakket soberder

In de zorg worden harde keuzes gemaakt. Het eigen risico stijgt richting de 460 euro en het kabinet wil onderdelen van het basispakket heroverwegen. Dat betekent concreet: meer zelf betalen en minder zekerheid voor mensen die zorg nodig hebben.

Structurele problemen, zoals personeelstekorten en oplopende wachttijden, blijven grotendeels liggen. De zorg moet goedkoper, niet per se beter.

Mes in uitkeringen en langer doorwerken

Ook de sociale zekerheid gaat op de schop. De WW-uitkering wordt korter en lager, arbeidsongeschiktheidsregelingen worden aangescherpt en de AOW-leeftijd blijft stijgen. Nederlanders moeten langer doorwerken voordat ze recht hebben op pensioen. De boodschap is helder: werken moet lonen, niet-werken wordt ontmoedigd. Voor mensen die buiten hun schuld om zonder werk of ziek raken, wordt het vangnet dunner.

Helmplicht en leeftijdsgrens voor fatbikes

Opvallend concreet is het verkeersbeleid. Jongeren op fatbikes en e-bikes krijgen te maken met een helmplicht en een minimumleeftijd. Het kabinet grijpt hiermee in na jaren van klachten over gevaarlijke situaties en overlast. Gemeenten krijgen meer bevoegdheden om handhavend op te treden.

Woningbouw: grote belofte, weinig houvast

Het kabinet belooft versnelling van de woningbouw, met nadruk op betaalbare huizen voor starters en middeninkomens. Opvallend is dat het akkoord ver afblijft van de eerdere verkiezingsbelofte van D66 om tien compleet nieuwe steden te bouwen om het woningtekort structureel aan te pakken. In plaats daarvan blijft het bij vage formuleringen over “versnellen”, “samenwerken met regio’s” en “beter benutten van bestaande ruimte”. Concrete aantallen, locaties, deadlines of extra miljarden ontbreken. Daarmee lijkt de woningbouwambitie opnieuw te verzanden in plannen en procedures.

Politieke reacties: ‘Campagnepraat verdwijnt in het regeerakkoord’

Het lijkt erop dat de belofte van tien nieuwe steden spoorloos is verdwenen. Volgens critici is dat tekenend voor het akkoord: grootse ambities tijdens de campagne, bestuurlijke voorzichtigheid zodra er geregeerd moet worden. Binnen de coalitie wordt de draai verdedigd als realistisch. De VVD ziet weinig in grootschalige nieuwe steden vanwege kosten en stikstofruimte, terwijl het CDA liever inzet op bouwen binnen bestaande regio’s. Het resultaat is een compromis dat niemand verrast en de woningnood voorlopig niet oplost.

Minderheidskabinet, maximale inzet

Omdat het kabinet geen vaste Kamermeerderheid heeft, moet het per onderwerp steun zoeken. Dat maakt de uitvoering onzeker, maar de coalitie presenteert dat als kracht: minder dichtgetimmerde afspraken, meer ruimte voor debat.

Of dat leidt tot betere besluiten of juist tot politieke stilstand, we gaan het zien.